ایمنی و بهداشت شغلی در سالهای اخیر شاهد تحولات بنیادین بوده است. ورود قانون شماره ۱۵۹/۲۰۲۵ که به «اقدامات فوری برای حفاظت از سلامت و ایمنی در محیطهای کاری و حوزه حفاظت مدنی» اختصاص دارد، نه تنها مسئولیتهای شرکتها را تغییر داده، بلکه فرهنگ پیشگیری از حوادث را نیز دگرگون کرده است. این قانون یک رویکرد نوین را معرفی میکند: تمرکز صرف بر کاهش حوادث کافی نیست، بلکه باید از حوادث نزدیک به حادثه (Near Miss) نیز درس گرفت و آنها را به فرصتی برای پیشگیری تبدیل کرد.
الزام جدید و تغییر نگاه کسبوکارها
یکی از مهمترین نوآوریهای قانون، الزام شرکتها با بیش از ۱۵ کارمند به شناسایی، پیگیری و تحلیل تمامی حوادث نزدیک به حادثه است؛ یعنی رخدادهایی که میتوانستند منجر به آسیب شوند اما اتفاق نیفتاد.
در شش ماه آینده، وزارت کار و INAIL دستورالعملهای عملیاتی را منتشر خواهند کرد تا معیارها، روشهای گزارشدهی و اصول پایش ملی مشخص شوند. این اقدام نه تنها فرآیندها را استاندارد میکند، بلکه یک پایگاه داده ارزشمند برای هدایت سیاستهای پیشگیری ایجاد میکند.
تغییر نگاه برای کسبوکارها به معنای ایجاد سیستمهای داخلی گزارش حوادث نزدیک، تعریف معیارهای دستهبندی، تحلیل دینامیکها و شرایط، جمعآوری دادهها و آموزش کارکنان در فرهنگ گزارشدهی و پیشگیری است. گزارش یک حادثه نزدیک، نه شکایت، بلکه یک اقدام مسئولانه جمعی محسوب میشود.
دیجیتالیسازی: ابزاری برای پیشگیری هوشمند
با توجه به پیچیدگی گزارشدهی و تحلیل حوادث نزدیک، دیجیتالیسازی نقش کلیدی پیدا میکند. یک سیستم دیجیتال میتواند:
-
گزارشها را متمرکز کند،
-
جریان کاری از گزارشدهی تا تحلیل را هدایت کند،
-
اقدامات اصلاحی و پیشگیرانه را پیگیری و کنترل کند،
-
ردیابی و ثبت دادهها را تضمین کند،
-
گزارشها، روندها و شاخصها را تولید کند،
-
دادههای تجمیعی مورد نیاز قانون را آماده کند.
جمعآوری اطلاعات ساختاریافته امکان شناسایی الگوهای تکراری و همبستگی میان بخشها و فعالیتها را فراهم میکند و هر حادثه نزدیک به یک فرصت برای مداخله قبل از وقوع حادثه واقعی تبدیل میشود.
حرکت به سمت مدل جدید ایمنی کسبوکار
پایش ملی حوادث نزدیک، همانطور که قانون پیشبینی کرده، فرصت ارزشمندی برای افزایش آگاهی داخلی، تقویت پیشگیری و بهبود مدلهای سازمانی است. دیجیتالیسازی، اگر به درستی پیادهسازی شود، تنها ابزاری برای رعایت مقررات نیست، بلکه کیفیت مدیریت HSE را به سطحی بالاتر میبرد.
با این الزام، شرکتها به سوی دیدگاهی پیشبینانه و مبتنی بر داده حرکت میکنند؛ هر حادثه نزدیک یک داده ارزشمند، هر داده یک سرنخ و هر سرنخ فرصتی برای پیشگیری است.
نتیجهگیری
قانون جدید و دیجیتالیسازی، چشمانداز پیشگیری از حوادث را تغییر داده و شرکتها را مجبور میکند تا فراتر از انطباق صرف، فرهنگ ایمنی و پیشگیری را در سازمان نهادینه کنند. اجرای صحیح این الزامات، بهرهوری را افزایش میدهد، فرآیندها را شفافتر و کارکنان را آگاهتر میکند. در نهایت، شرکتهایی که از حوادث نزدیک درس میگیرند و آنها را به فرصتی برای بهبود مستمر تبدیل میکنند، نه تنها ایمنی محیط کار را ارتقا میدهند، بلکه مزیت رقابتی پایدار نیز ایجاد میکنند.
